HOE MAKEN HONDEN ELKAAR HET HOF?
 

Bij honden bestaat een speciale vorm van ongelijkheid. Bij de mens zijn zowel de man als de vrouw het hele jaar door seksueel actief. Bij veel andere dieren komen het mannetje en het vrouwtje in een bepaalde korte periode van verhoogde seksuele activiteit tegelijk in voortplantingsconditie. Maar bij honden is het mannetje het hele jaar door seksueel gereed, terwijl het vrouwtje maar twee korte perioden van loopsheid heeft. Dat betekent, dat die arme reuen het grootste deel van het jaar in een staat van seksuele frustratie verkeren. Dat is nog niet alles. Wanneer dan de lang verwachte periode van loopsheid eindelijk aanbreekt, is de teef ook nog de eerste tijd weinig toeschietelijk. In feit zullen er slechts in het vroege voorjaar en dan nog eens in de herfst een paar dagen zijn, waarin ze toenaderingspogingen van de reu zal accepteren.

Dus voor de reu, die zo gelukkig is dat hij niet door zijn eigenaars gecastreerd is, niet met geweld gedwongen wordt bij het zien van een teef achter te lopen en niet achter slot en grendel wordt gehouden als er een teef in de omgeving loops is en niet aangevallen en weggejaagd wordt door rivalen en niet afgewezen wordt door de teef die kieskeurig pleegt te zijn, voor die reu zal de seksuele frustratie slechts vijftig van de 52 weken gelden. Voor alle andere zullen het 52 van de 52 zijn.

Ook teven kennen frustraties. Wanneer ze niet gesteriliseerd zijn zullen ze vaak hun korte perioden van loopsheid thuis opgesloten moeten doorbrengen, besprenkeld met antiloopsheid chemicaliën, of gedwongen worden een soort hondse versie van de kuisheidsgordel te dragen.

De gelukkige die naar een dekreu wordt gebracht om te paren wordt in haar vrijage beperkt tot wat bij de mens een "vluggertje"genoemd zou worden. De eigenaar kan dat moeilijk kwalijk genomen worden. Als honden seksueel hun gang konden gaan, zou de hele wereld overstroomd worden door pups. Zoals de zaken nu staan, moeten er in asielen toch al elk jaar duizenden overtollige honden worden afgemaakt.

Maar dit alles betekent, dat de details van de hofmakerij bij honden niet zo vaak worden waargenomen als normaal het geval zou zijn. In het zeldzame geval dat een reu en een teef volkomen vrij zijn zich seksueel uit te leven, dan gebeurt het volgende: In het eerste stadium van loopsheid, het pro-oestrum, begint de teef rusteloos te worden en meer en meer te zwerven. Ze drinkt veel meer dan normaal en plast bij het zwerven erg veel. De geur van die urine maakt een grote indruk op reuen. Ze besnuffelen gretig, richten dan nu kop op en staren in zwijgende concentratie in de verte, zoals professionele wijnproevers doen die een superieure wijn savoureren. Hoogst opgewonden geraakt door dit chemisch signaal beginnen ze het wijfje op te sporen, waarbij ze vooral afgaan op de geur van haar vaginale afscheiding, die ze op grote afstand al kunnen ontdekken. Deze afscheiding is afkomstig uit de steeds meer gezwollen rakende geslachtsorganen.

Tegen het eind van dit eerste stadium van loopsheid wordt de afscheiding bloederig en om begrijpelijke redenen wordt er wel eens van "menstruatie" van de teef gesproken. Dit is echter onjuist. De menstruatie wordt veroorzaakt door afbraak van de baarmoederwandbekleding als na de ovulatie het ei niet bevrucht is. In het geval van de teef heeft de bloeding vóór de ovulatie plaats door verandering in de baarmoederwand als voorbereiding voor de dekking.
Tijdens dit pro-oestrum dat ongeveer negen dagen duurt, is de teef door haar geuren zo aantrekkelijk voor reuen, dat ze door dik en dun gevolgd wordt door hoopvolle minnaars. Daar ze nog niet in het ovulatiestadium is, wijst ze alle avances af. In dit stadium is ze echt krenterig. Ze kan een amoureus mannetje aanvallen, hem achterna zitten, tegen hem grauwen, hem bijten, kortom hem bedreigen. Als ze minder agressief is loopt ze óf weg, óf ze draait zich onmiddellijk bliksemsnel om als hij probeert haar te bespringen. Een andere strategie die ze wel toepast is dat ze, zodra hij een opgewonden belangstelling voor haar achtereind vertoont, prompt gaat zitten.

Dit lijkt misschien een zinloze periode van "mannetje pesten". Als ze toch niet van plan is hem te accepteren, waarom dan al die opwindende geursignalen uitzenden? Het antwoord is, dat het belangrijk is dat ze er voor zorgt, dat alle potentiële partners goed op de hoogte zijn van haar conditie, zodat ze niet ineens zonder partner zal zitten als het cruciale ogenblik komt. Op de tweede dag van de eigenlijke oestrumperiode zelf heeft de ovulatie spontaan plaats. Een dag of twee daarna is de teef klaar om bevrucht te worden. Als er geen mannetje voorhanden is, zal ze zes maanden moeten wachten voor ze weer een kans krijgt.

De oestrumperiode zelf duurt ongeveer negen dagen. De afscheiding van het wijfje wordt wateriger, wat er op duidt dat haar vagina klaar is voor de paring. Nu begint de hofmakerij pas goed. Het gedrag van de teef verandert grondig. Ze begint nu naar het mannetje toe te lopen, zich dan terug te trekken, weer naar hem toe te lopen, zich weer terug te trekken. In het onwaarschijnlijke geval dat hij de invitatie negeert danst ze om hem heen, slaat hem met de klauwen van haar voorpoten en kan hem zelfs bespringen. Gewoonlijk echter gaat hij achter haar aan en eindelijk komt het ronddollende paar samen en beginnen ze elkaars lichaam te onderzoeken. Eerst een intensief besnuffelen van elkaars neus en soms wat oor likken. Dan is er een wederzijds besnuffelen van neus naar romp, waarbij de reu de belangrijkste rol speelt, daar hij voor het laatst nog eens de seksuele gesteldheid en de aantrekkelijke geur van de teef tot zich door laat dringen. Hierna gaat hij gewoonlijk naast de teef staan en legt zijn kin op haar rug. Als zij stil blijft staan draait hij zich om en bespringt haar, waarna de dekking begint.

Bij deze procedure is het wijfje verre van passief. Als haar loopsheid op een hoogtepunt is en zij mag het mannetje wel (en zelfs in dit stadium kan ze nog best kieskeurig zijn), zal ze alles doen om hem zijn doel te helpen bereiken. Nadat ze voor hem heeft "gestaan" - dat wil zeggen dat ze is blijven staan terwijl hij haar besnuffelde en onderzocht - zal ze hem een duidelijk invitatiesignaal geven om haar te dekken. Dat bestaat uit het opzij houden van haar staart, zodat de genitaliën zichtbaar worden. Als het mannetje daarop reageert met haar te bespringen, dan kan het hem soms moeite kosten de juiste plek te vinden. Hij begint in het wilde weg bekkenstoten te geven en als ze zijn missers voelt beweegt ze zorgvuldig haar romp, een beetje omhoog, een beetje omlaag, een beetje naar links of rechts, tot ze hem handig op het juiste spoor heeft gezet. Als het mannetje tijdens de dekking haar nekvel in zijn bek neemt (dat gebeurt niet altijd, maar soms wel), dan laat ze hem zijn gang gaan.

In bijna alle opzichten is dit paringsgedrag - als het verloop ongestoord is - gelijk aan dat van de voorvader van de hond, de wolf. In de seksuele sequentie is in de loop van de domesticatie weinig verandering gekomen. Alleen het aantal hofmakerijen is in verhouding tot het aantal copulaties drastisch verminderd, vooral onder dekreuen en kampioensteven in het fokbedrijf. Bij één wolvenroedel bijvoorbeeld is waargenomen, dat een totaal aantal van 1296 hofmakerijen slechts tot 31 complete dekkingen leidde. Bij stamboekparingen kan er zo nu en dan wel eens een weigering voorkomen, maar de meeste samenkomsten zijn zo goed georganiseerd en de betreffende honden hebben zoveel ervaring, dat bijna alle confrontaties tot een succesvol resultaat leiden.

De oorzaak van het lage percentage (2,4%) wolvenvrijages die lukken is, dat in het wild de paringsvoorkeuren veel meer uitgesproken zijn. De mannetjes en vrouwtjes gaan dan misschien geen levenslange monogame verbintenis aan, maar zij hebben wel sterke voorkeuren en afkeren, wat betekent dat het hof maken van heel wat ongelukkige vrijers hopeloos is en nergens toe leidt. Of zulke sympathieën en antipathieën zich ook zouden ontwikkelen als een groep huishonden zouden verwilderen en een zelfstandige roedel vormen is moeilijk te zeggen, maar waarschijnlijk is het wel, omdat tijdens de domesticatie eigenlijk ook zo weinig andere dingen zijn veranderd.

De enige grote verandering die in de domesticatieperiode wel heeft plaats gehad betreft het tijdstip van het optreden van de loopsheid. De jonge vrouwelijke wolven worden voor het eerst loops op een gemiddelde leeftijd van 22 maanden, een jaar later dan de gemiddelde gedomesticeerde teef. Ze worden maar één maal per jaar loops, meestal in maart, terwijl onze honden in de herfst een tweede periode hebben en het tijdstip waarop die twee perioden per jaar beginnen is veel onregelmatiger.

Desmond Morris, "Waarom blaffen honden"