BIJ DE NEUS GENOMEN!

De neus is een aftastorgaan, dat de binnengekomen geurprikkels omzet in signalen die naar de hersenen worden gebracht. In de hersenen nemen we deze signalen (geuren) dan waar. We ruiken dus eigenlijk met onze hersenen ... Maar dat reukcentrum in de hersenen past zich snel aan. Bij iets langere inwerking van een geur wordt deze ons niet meer bewust. Onze neus tast deze geurmoleculen nog steeds af, maar in de hersenen treedt een geurverzadiging (adaptatie) op en ze geven dan de geur niet meer aan ons door.

ADAPTATIE
U merkt bij thuiskomst in de keuken bijvoorbeeld de opvallend sterke geur van gekookte spruitjes direct op. Maar bent u enige tijd binnen, dan ruikt u dat nauwelijks nog. Gaat u daarna naar buiten om een frisse neus te halen, dan wordt de spruitjesgeur bij binnenkomst weer duidelijk waargenomen.

Bij adaptatie onderscheiden we een snelle adaptatie, die puur fysiek is op het niveau van de zenuwen die niet meer 'vuren' en een langzame adaptatie die een geestelijke 'vermoeidheid' is. Adaptatie kan dus (tijdelijk) prolemen in de geurwaarneming geven.

OOK BIJ HONDEN
Een dergelijke adaptatie komt ook bij honden voor. Daarom zullen honden die naar bijvoorbeeld drugs, explosieven of bedolven personen zoeken, alvorens tot een exacte lokalisatie van de geurbron in staat te zijn, soms eerst kort uit de omgeving van de geur weggaan om als het ware een frisse neus te halen. Onder erg moeilijke omstandigheden kunnen ze dat zelfs een paar maal moeten doen.

Bij jachthonden die met hoge neus verwaaide geur van wild vervolgen (stöberen) zien we ook dat ze van tijd tot tijd buiten de geurbaan lopen om de geuradaptatie op te heffen. Ook speurhonden die langere sporen vervolgen zullen als natuurlijke reactie van tijd tot tijd hun neus buiten of boven het directe geurveld van het spoor brengen om zo'n frisse neus te halen. Zou men dat bestraffen dan zal dit er uiteindelijk toe leiden, dat de hond zijn neus naar de grond brengt en 'doet alsof' hij speurt ...

FAALGEUREN
Ook faalgeuren hebben grote invloed op de geurwaarneming. Men gaf aan studenten een opgave die zij onmogelijk tot een goed einde konden brengen en liet hen daarbij, zonder dat ze het merkten, een ongewoon luchtje opsnuiven. Als de proefpersoon daarna iets 'gewoons' kreeg opgedragen, lukte dat nauwelijks nog als de geur in kwestie opnieuw werd verspreid. Die lucht had dan door conditionering de betekenis van een 'faalgeur' gekregen.

Op dezelfde wijze kunnen ook honden problemen die ze hebben bij het zoeken of speuren, zoals op bepaalde grondsoorten of bij sommige spoorleggers, gaan verbinden een 'faalgeur'. Waardoor ze later dus ook niet in staat zijn in die situatie een eenvoudige opgave goed uit te voeren.

Tekst: Ruud Haak
Uit “Onze Hond” van juli 2006